Ups Elektrik kesintisi anında nekadar süre çalışır?
Bu süre akülerin büyüklüğüne ve kullandığımız cihazın ne kadar enerji tükettiğine bağlıdır. Yani depo nekadar büyük olursa çeşme de o kadar uzun süreli akacaktır. Fakat çeşmenin vanasını sonuna kadar açarsak depo o oranda erken bitecektir. Monitör ile bilgisayarımızın toplam 350 Watt güce ihtiyacı olduğunu varsayalım. Kullandığımız UPSin aküsü 12 Volt ve 10 Amper Saatlik olsun. 350Watt enerjinin 12Voltta çektiği akım yaklaşık 350/12 = 30 Amper. Eğer UPS te kullanılan akü 30 Amper saatlik olsaydı bilgisayarımız 1 saat boyunca elektrik kesintisine maruz kalmadan çalışabilecekti. Fakat kullanılan akü 10 Amper saatlik akü olduğu için bu tip UPS bizi yaklaşık 20 dakika idare edecektir. Tabii zamanla piller eskiyeceği için bu değer 10 dakikaya kadar da düşebilir. Elektrik kesintisi sırasında cihazlarınızın çalışmaya devam etmesini istiyorsanız, aktif olarak kullanmadığınız cihazlarınızı Ana Bilgisayar, Yazıcı Fotokopi Makinası vs. kapatmanız süreyi uzatacaktır.
Bu sayede Upsler den çektiğiniz güç düşecek ve sistem daha uzun süre çalışacaktır. Ancak sistem UPS'e bağlı iken kapalı olan 70 watt üzeri vb. monitör gibi cihazları tekrar açmak isterseniz, düğmeye bastığınız anda bütün sistem kapanabilir. Çünkü elektrikli cihazların ilk çalışma anında aşırı bir akım çekme özellikleri vardır, akü dolu olsa bile siz monitörün düğmesine bastığınızda UPS'e binen yük, UPS'in akımı kesmesine neden olacaktır.İngilizce kısaltması ile UPS (Uninterruptible Power Supply) diye bildiğimiz KGK (Kesintisiz Güç Kaynağı) cihazlarını satın alırken dikkat edilmesi gereken birden çok nokta var.
Ups alırken
KGK seçimi yaparken göz önüne alınması gerekli bu noktalar kullanımı günümüzde hem sanayide hem de küçük ofis ve ev bilgisayar kullanımında kendine önemli bir yer edinmiştir. Ups kullanımı genellikle 200 VA ile 7-10 kVA arasında değişirken çok daha büyük güçlerin söz konusu olduğu büyük sanayi tesisleri ve internet kafe gibi uygulamalarında bu değerler 4.8 MVA ya kadar çıkabilmektedir. Ancak hangi güçte ne tür uygulama olursa olsun verilerin işlendiği ve saklandığı, bu nedenle kritik yük olarak adlandırılan yüklerin korunmasında doğru güç kaynağının seçilmesi kaçınılmazdır. Günümüzde KGK lar genellikle on-line ve off-line olarak sınıflandırılmaktadır.
On-line Kesintisiz Guc Kaynagi kritik yükünüzü sürekli olarak, kendi üzerinden regüleli, sinüsoidal bir gerilimle beslerken ideal gerilim kaynağına yakın bir davranış sergiler.
Off-line Kesintisiz Guc Kaynagi ise normal çalışmada, yükün ihtiyacı olan besleme enerjisini doğrudan şebekeden alır, ve doğal olarak şebeke geriliminde ortaya çıkabilecek tüm düzensizlikleri, bozulmaları büyük ölçüde yüke uygular; şebeke enerjisi kesildiğinde ise standby çalışmakta olan off line KGK, akü üzerinden yükü beslemeye devam eder.
Yüke uygulanan gerilim çoğunlukla sinüsoidal olmayıp kare dalga şeklindedir. Off-line çalışma esasına dayanan KGKlar günümüzde artık neredeyse kullanılmamaktadır. Bu iki çalışma şeklinin dışında Line Interactive denilen diğer bir çalışma şekli daha vardır. Bu tip KGKlarda tek bir güç dönüştürücü bulunmaktadır. Şebeke enerjisi varken yük, ayni off line çalışmada olduğu gibi doğrudan şebekeden beslenir ve bu esnada sözkonusu dönüştürücü sayesinde aküler şarj altında tutulur; şebeke enerjisinin kesilmesi durumunda aynı dönüştürücü akü üzerinden yükün ihtiyacı olan çıkış gerilimini temin eder. Veri güvenliği açısından bakacak olursak on-line KGK lar en uygun çözümü sunar, ancak, bu sistemlerin maliyeti kullanılan donanım, kontrol yapısı ve kVA güç değerlerinin büyük olması nedeniyle diğer iki KGK türüne göre daha yüksektir ve çoğunlukla sanayi uygulamalarında, büyük işletmelerin bilgi işlem merkezlerinde karşımıza çıkar; kişisel kullanıcılara hitap eden
Bilgisayar sektöründe genellikle line interactive modeller tercih edilmektedir. Kesintisiz Güç Kaynakları nın sınıflandırılması ve çalışma esaslarına ilişkin bu kısa açıklamalardan sonra KGK seçiminde dikkat edilecek hususlara geçebiliriz.
1- KGK gücünün doğru saptanması; KGK seçilirken yüklerin (PC, monitör, yazıcı, scanner vs.) etiketlerinde yazılı olan VA değerleri toplanarak uygun güç değeri bulunur. Güç değerinin yazılı olmadığı durumlarda ise efektif akım değerleri toplanarak ve bu toplam değer 220 ile çarpılarak KGK nın VA sanal gücü tespit edilir. Ancak güvenilir bir çalışma için bulunan değerin 15-20% fazlasını tercih etmek çoğu kez daha doğru bir yaklaşımdır.
2- Aküden çalışma süresinin doğru saptanması; Elektrik kesintisi durumunda akülerin Ah (Amper_saat) kapasitesi ile kesinti sırasında beslenen yük miktarı aküden çalışma süresini belirleyecektir. Bu süre, genellikle akülerin Kesintisiz guc kaynagi kutusu içinde yer aldığı küçük güçlü modellerde ve tam yük koşullarında 7-10 dakika civarındadır. Bununla beraber ek akü kullanımıyla söz konusu süre rahatlıkla arttırılabilir. Öte yandan üç fazlı ve daha yüksek güçlerdeki kesintisiz güç kaynakları akü süresini tümüyle kullanıcının sistemi ve ihtiyaçları belirler; bu süre 3 dakika ile saatler mertebesi arasında değişebilir. Ancak burada unutulmaması gereken en önemli husus aküden çalışma süresi arttıkça akülerin Ah değerlerinin ve buna bağlı olarak maliyetinin ve tam kapasiteye yeniden ulaşma sürelerinin artacağıdır. Kullanıcıların KGK satın alırken sistemde yer alan akülerin öngörülen süre boyunca kritik yükü beslemeye devam edeceğinden emin olmaları gerekmektedir. Aksi takdirde elektrik kesintisi sırasında beklenmedik, hoş olmayan sürprizlerle karşılaşabilirler.
3- Giriş gerilim toleransının geniş olması; Kesintisiz Güç Kaynaklari şebeke geriliminin geniş aralıkta değiştiği durumlarda bile sorunsuz çalışabilmeli ve yükü speklerde öngörülen değerlerde besleyebilmelidir. Örneğin line interactive guc kaynagi ile günümüzde -/+20% lik şebeke dalgalanmalarından yük etkilenmemekte ve kararlı, regüleli bir gerilim ile beslenebilmektedir. Bu nedenle kullanacağınız ön regülasyon devresinin olduğundan emin olmalısınız. Yüksek güçlerde kullanılan on-line kesintisiz güç kaynagi nda ise giriş gerilim aralığı yaklaşık -/+ 15% arasında değişmektedir.
4- Yük gerilimi toplam harmonik distorsiyonun küçük olması; Bu durum yüke uygulanan gerilimin ne kadar sinüsoidale yakın olduğunu belirler. THD değerinin büyük olması durumunda bilgisayarlarda yer alan SMPS ler için öngörülen standartlar karşılanmayabilir ve bilgisayar ile KGK ya bağlı diğer elektronik cihazlar yüksek T.H.D değerinden zarar görebilir. On-line KGKlarda lineer ve lineer olmayan yükler için tanımlanan THD değeri 5% i geçmemelidir. PC kullanıcılarına hitap eden line-interactive KGK larda ise durum biraz farklıdır. KGK normal çalışma sırasında yükü şebekeden beslediğinden THD değeri oldukça düşüktür, ancak elektrikler kesildiğinde KGK aktif çalışmaya geçeceğinden yükü sıfır seviyeli kare dalga şeklindeki bir gerilim ile besler ve dolayısıyla THD değeri çok yükselir. Ancak düşük güç gerektiren PC uygulamalarında çalışma süresi kısa olacağından bu durum pek fazla sorun yaratmaz. Böyle bir durumda bile T.H.D. değeri PC de bulunan SMPS (Anahtarlamalı Mod Güç Kaynağı) nin ne kadar iyi bir sinüs gerilim dalga şekli ile beslenmek istediğine bağlıdır. Alacağınız on-line güç kaynaklarında çıkış T.HD değerinin 5% i aşmamasına dikkat edin. Günümüzde artık 2-5 kVA gibi küçük güçlerde de çıkış gerilimi regüleli, THD değeri çok düşük sinüsoidal gerilim üreten K.G.K. lar üretilmektedir
5- Korumaların yeterli ve güvenli olması; Günümüzde tüm güç denetimi uygulamalarında (AC/DC Motor Kontrolu, Statik Yolvericiler, Akü Şarjörleri vs.) olduğu gibi KGK larında da korumaların tam olması gerekmektedir. Aşırı yük, kısa devre, aşırı sıcaklık, akü gerilimi düşük, giriş gerilimi hatalı gibi korumalar Kesintisiz güç kaynağı seçerken aranması gereken temel koruma özellikleridir.